Lịch sử Golf: Từ Scotland đến môn thể thao toàn cầu

Golf ngày nay có thể xuất hiện trong một sân golf nghỉ dưỡng ở Việt Nam, một country club tại Mỹ hay những links cổ kính bên bờ biển Scotland. Người chơi có thể sử dụng những bộ gậy được thiết kế bằng công nghệ vật liệu tiên tiến, theo dõi dữ liệu swing trên màn hình và thi đấu dưới những luật lệ được chuẩn hóa trên toàn thế giới. Thế nhưng, bản chất của trò chơi vẫn rất gần với golf của nhiều thế kỷ trước: đưa một quả bóng vào lỗ với số lần đánh ít nhất có thể.

Lịch sử của golf vì thế không đơn giản là câu chuyện về một môn thể thao ra đời ở đâu rồi lan rộng đến đâu. Đó còn là câu chuyện về cách con người biến một trò chơi dân gian thành một hệ thống thi đấu có luật lệ, xây dựng những sân links đặc trưng, tạo ra các giải vô địch danh giá và cuối cùng đưa golf trở thành một phần của văn hóa đại chúng, kinh doanh và phong cách sống.

Golf bắt nguồn từ đâu?

Đây là câu hỏi tưởng như đơn giản nhưng thực tế không có một đáp án tuyệt đối. Những trò chơi dùng gậy đánh bóng đã tồn tại ở nhiều nơi tại châu Âu từ rất lâu trước khi golf hiện đại xuất hiện, vì vậy không thể nói golf được phát minh trong một ngày hay bởi một cá nhân cụ thể.

Một trong những giả thuyết được nhắc đến nhiều nhất liên quan đến trò chơi kolf của Hà Lan, trong đó người chơi dùng gậy đánh bóng. Mối liên hệ này càng có cơ sở khi thương mại giữa các cảng Hà Lan và bờ biển phía đông Scotland phát triển mạnh từ thế kỷ XIV đến XVII. Từ kolf hoặc kolve, nghĩa gần với “gậy”, cũng được xem là một nguồn gốc ngôn ngữ của từ golf. Tuy nhiên, nguồn gốc chính xác của trò chơi hiện đại vẫn là vấn đề có nhiều tranh luận trong giới nghiên cứu lịch sử golf.

Điều có thể xác định rõ hơn là vào thời Trung cổ và đầu thời cận đại, người Scotland đã chơi những trò chơi dùng gậy và bóng trên các vùng đất ven biển được gọi là links. Chính môi trường tự nhiên này đã đóng vai trò đặc biệt trong sự hình thành golf. Linksland thường là vùng đất nghèo, khó canh tác, nằm gần cửa sông hoặc biển, với địa hình tự nhiên gồm cồn cát, cỏ thấp, đất cứng và những vùng trũng. Đây cũng là lý do “links” ngày nay mang một ý nghĩa rất đặc biệt trong golf, thay vì đơn thuần là từ đồng nghĩa với sân golf.

Scotland biến golf thành một trò chơi thực sự

Một trong những bằng chứng lịch sử quan trọng nhất xuất hiện vào năm 1457, khi Vua James II của Scotland ban lệnh cấm chơi golf. Lý do khá bất ngờ: nhà vua cho rằng golf khiến binh sĩ dành quá nhiều thời gian cho trò chơi thay vì luyện tập bắn cung, vốn được xem là kỹ năng quân sự quan trọng. Việc golf phải bị cấm vì đã trở nên đủ phổ biến để ảnh hưởng đến việc huấn luyện quân đội cho thấy trò chơi này đã có vị trí đáng kể trong đời sống Scotland từ rất sớm.

Đến năm 1552, một văn bản liên quan đến St Andrews đã công nhận quyền của người dân địa phương chơi golf trên khu vực Links. St Andrews Links ngày nay vẫn được xem là một trong những cái nôi quan trọng nhất của golf và thường được gọi là “Home of Golf”. Theo St Andrews Links Trust, golf đã được chơi tại đây trong khoảng 600 năm, trong khi Old Course được xem là sân golf lâu đời nhất thế giới.

Điều đáng chú ý là golf thời kỳ này chưa có một bộ luật thống nhất. Các câu lạc bộ và cộng đồng chơi golf khác nhau có thể áp dụng những quy tắc riêng, tùy thuộc vào địa hình và cách họ tổ chức cuộc chơi. Chính sự phát triển tự nhiên này sau đó buộc golf phải bước vào một giai đoạn quan trọng hơn: chuẩn hóa luật chơi.

1744 và những luật golf đầu tiên

Năm 1744 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong lịch sử golf. Honourable Company of Edinburgh Golfers, khi đó được biết đến với tên Gentlemen Golfers of Leith, đã xây dựng bộ “Articles & Laws in Playing at Golf” cho một giải đấu tại Leith Links. Bộ luật này ngày nay thường được gọi là 13 Articles, tức 13 điều luật.

Đây là bộ luật golf bằng văn bản lâu đời nhất được biết đến. Dù chỉ được soạn cho một cuộc thi cụ thể, nhiều nguyên tắc trong đó đã trở thành nền tảng của golf hiện đại, trong đó có tư tưởng chơi bóng tại vị trí nó nằm và tôn trọng điều kiện tự nhiên của sân. Trong khoảng một thế kỷ tiếp theo, hơn 30 câu lạc bộ đã xây dựng những bộ luật riêng, nhiều nơi dựa trực tiếp hoặc gián tiếp vào 13 Articles.

Năm 1754, Society of St Andrews Golfers được thành lập và sau này trở thành Royal and Ancient Golf Club of St Andrews. Câu lạc bộ này dần giữ vai trò quan trọng trong việc định hình luật lệ và văn hóa golf. The R&A hiện vẫn là một trong những cơ quan quản lý quan trọng nhất của golf thế giới, cùng với USGA chịu trách nhiệm về Rules of Golf.

Vì sao một vòng golf có 18 hố?

Đây là một chi tiết lịch sử thú vị mà nhiều người chơi golf hiện nay có thể không biết. St Andrews Links ban đầu không có 18 hố như chúng ta quen thuộc. Vào khoảng thế kỷ XV, người chơi đi theo một tuyến địa hình tự nhiên gồm 11 hố từ clubhouse ra phía xa của khu links rồi quay trở lại. Vì vậy, nếu chơi toàn bộ tuyến đi và về, một vòng có tới 22 hố.

Năm 1764, một số hố ngắn được gộp lại, khiến 11 hố giảm xuống còn 9 hố. Khi chơi cả chiều đi và chiều về, tổng số trở thành 18 hố. Con số này sau đó dần được chuẩn hóa và trở thành cấu trúc quen thuộc của một vòng golf hiện đại.

Điều thú vị nằm ở chỗ 18 hố không phải là một con số được một nhà quản lý ngồi xuống thiết kế ngay từ đầu. Nó hình thành từ địa hình, cách chơi và quá trình điều chỉnh thực tế tại St Andrews, rồi mới trở thành một chuẩn mực của golf.

Golf bước vào thời đại thi đấu chuyên nghiệp

Trong phần lớn lịch sử ban đầu, golf chủ yếu được chơi giữa các thành viên câu lạc bộ, với những trận đấu mang tính thử thách và tiền thưởng. Đến thế kỷ XIX, sự phát triển của các câu lạc bộ, thiết bị và hệ thống thi đấu bắt đầu tạo nên một nền golf cạnh tranh chuyên nghiệp.

Một cột mốc đặc biệt là sự ra đời của The Open vào năm 1860 tại Prestwick. Giải đấu được tổ chức sau khi Allan Robertson, một trong những golfer nổi tiếng nhất Scotland thời bấy giờ, qua đời năm 1859. Các thành viên Prestwick muốn tìm ra người xứng đáng kế nhiệm vị trí golfer xuất sắc nhất, từ đó tạo nên giải đấu đầu tiên.

Ngày 17 tháng 10 năm 1860, tám golfer chuyên nghiệp Scotland thi đấu ba vòng trên sân 12 hố tại Prestwick. Willie Park Sr giành chiến thắng và trở thành Champion Golfer đầu tiên. Người về nhì là Old Tom Morris, nhân vật sau đó trở thành một trong những cái tên có ảnh hưởng nhất đến sự phát triển của golf thế kỷ XIX.

The Open nhanh chóng trở thành một trong những giải đấu quan trọng nhất của golf. Năm 1873, giải lần đầu được tổ chức tại St Andrews và Tom Kidd là người đầu tiên nhận chiếc Claret Jug, dù tên của Young Tom Morris, nhà vô địch năm 1872, đã được khắc trên chiếc cúp.

Từ Scotland, golf đi ra thế giới

Thế kỷ XIX là thời điểm golf bắt đầu vượt khỏi Scotland. Những người Scotland di cư, thương nhân, binh sĩ và cộng đồng người Anh đã mang trò chơi này đến nhiều nơi trên thế giới.

Tại Mỹ, những dấu vết về golf xuất hiện khá sớm. USGA ghi nhận tài liệu năm 1729 liên quan đến các cây gậy golf trong tài sản của William Burnet, một thống đốc thuộc địa ở Massachusetts. Các tài liệu vận chuyển cũng cho thấy hàng trăm gậy golf và hơn một nghìn quả bóng được xuất khẩu từ Scotland tới các vùng thuộc địa Bắc Mỹ từ năm 1743. Đến cuối thế kỷ XIX, golf thực sự bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh tại Mỹ.

Năm 1894, United States Golf Association được thành lập. Việc xuất hiện các cơ quan quản lý quốc gia cùng với sự gia tăng số lượng câu lạc bộ khiến golf cần một hệ thống luật và tiêu chuẩn thống nhất hơn. Đây cũng là thời điểm golf Mỹ bắt đầu xây dựng nền tảng để trở thành một trung tâm quyền lực lớn của môn thể thao này.

Sự phát triển quốc tế cũng khiến những khác biệt về luật trở thành vấn đề ngày càng lớn. Năm 1899, The R&A đưa ra bộ luật thống nhất đầu tiên sau một quá trình chuẩn hóa kéo dài. Đến thế kỷ XX, The R&A và USGA dần trở thành hai tổ chức có vai trò trung tâm trong việc xây dựng và duy trì Rules of Golf. usga.org

Công nghệ thay đổi cách con người chơi golf

Golf không chỉ phát triển nhờ những giải đấu và câu lạc bộ. Những thay đổi về gậy, bóng và vật liệu cũng làm thay đổi sâu sắc cách môn thể thao này được chơi.

Trong lịch sử, golf từng sử dụng những quả bóng và cây gậy có cấu tạo rất khác với thiết bị ngày nay. Khi vật liệu và kỹ thuật chế tạo tiến bộ, bóng golf bay xa hơn, gậy ổn định hơn và khả năng kiểm soát cú đánh ngày càng tốt hơn. Đến cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, những đổi mới về bóng và gậy đã trở thành một trong những nguyên nhân khiến các cơ quan quản lý phải liên tục điều chỉnh quy định về thiết bị.

Một ví dụ cho thấy thiết bị từng thay đổi mạnh đến mức nào là quy định về số lượng gậy. Sau nhiều tranh luận vì một số golfer mang theo hơn 30 cây gậy chuyên dụng cho một vòng, USGA giới hạn số gậy ở 14 cây vào năm 1938, và The R&A áp dụng giới hạn tương tự vào năm 1939. Con số 14 vẫn là giới hạn quen thuộc của golf hiện đại.

Golf bước vào thời đại truyền hình

Nếu thế kỷ XIX biến golf thành một môn thể thao có tổ chức, thế kỷ XX biến nó thành một hiện tượng văn hóa đại chúng.

Tại Mỹ, golf trải qua những giai đoạn bùng nổ đặc biệt trong nửa sau thế kỷ XX. USGA ghi nhận một làn sóng tăng trưởng vào những năm 1950 cùng sự phổ biến của Tổng thống Dwight D. Eisenhower, sau đó là sự xuất hiện của Arnold Palmer và sức mạnh của truyền hình trong những năm 1960. Golf từ một hoạt động tương đối đặc thù dần trở thành môn thể thao có lượng khán giả đại chúng rất lớn.

Sự thay đổi này cũng làm xuất hiện một thế hệ golfer có sức ảnh hưởng vượt ra ngoài sân golf. Jack Nicklaus, Arnold Palmer, Gary Player, Tom Watson và nhiều tên tuổi khác không chỉ cạnh tranh chức vô địch mà còn góp phần định hình hình ảnh của golfer trong văn hóa đại chúng.

Golf từ đó gắn chặt hơn với truyền hình, quảng cáo, thương hiệu, thời trang, du lịch và ngành công nghiệp thiết bị thể thao.

Tiger Woods và một chương mới của golf

Nếu Arnold Palmer góp phần đưa golf đến với truyền hình đại chúng, thì Tiger Woods tạo ra một trong những bước ngoặt lớn nhất của golf hiện đại.

Năm 1997, chưa đầy tám tháng sau khi chuyển sang chuyên nghiệp, Woods giành Masters với màn trình diễn gây chấn động. USGA đánh giá chiến thắng đó mở ra một giai đoạn tăng trưởng đặc biệt của golf và thay đổi hình ảnh của môn thể thao này. Woods trở thành một biểu tượng thể thao toàn cầu, thu hút một thế hệ khán giả mới và góp phần mở rộng sức ảnh hưởng thương mại của golf.

Tác động của Tiger không chỉ nằm ở số danh hiệu. Sự xuất hiện của anh giúp golf trở nên trẻ hơn, năng động hơn và có sức hấp dẫn lớn hơn với những nhóm khán giả trước đây ít quan tâm đến môn thể thao này. Golf bước vào thế kỷ XXI với một hình ảnh mới, nơi truyền thống vẫn được tôn trọng nhưng công nghệ, truyền thông và thương mại ngày càng đóng vai trò lớn.

Golf trở lại Olympic sau hơn một thế kỷ

Một dấu mốc khác cho thấy golf đã trở thành môn thể thao toàn cầu là hành trình Olympic. Golf xuất hiện tại Olympic Paris 1900 và St. Louis 1904, sau đó biến mất khỏi chương trình trong hơn một thế kỷ. Tại Paris 1900, golf cũng là một trong những môn thể thao mà phụ nữ được thi đấu, cùng với tennis, sailing, croquet và equestrianism.

Golf chính thức trở lại Olympic tại Rio 2016, đánh dấu sự tái xuất sau 112 năm. Kể từ đó, golf tiếp tục là một phần của chương trình Olympic, bên cạnh hệ thống các giải đấu chuyên nghiệp vốn đã có vị thế rất mạnh như The Open, U.S. Open, PGA Championship và Masters.

Điều này phản ánh một nghịch lý thú vị của golf. Đây là một môn thể thao có truyền thống rất lâu đời, nhưng khả năng thích nghi của nó với công nghệ, truyền thông và những thay đổi trong xã hội lại rất mạnh.

Từ môn thể thao Scotland đến một nền văn hóa toàn cầu

Nhìn lại lịch sử, golf đã thay đổi gần như mọi thứ xung quanh mình nhưng giữ lại một nguyên tắc rất đơn giản. Một người đứng trước quả bóng, lựa chọn cây gậy, nhìn về phía mục tiêu và cố gắng đưa bóng đến đó với số cú đánh ít nhất có thể.

Từ những vùng links tự nhiên ở Scotland, golf đã hình thành luật chơi, câu lạc bộ, hệ thống giải đấu, những sân golf huyền thoại và cả một ngành công nghiệp trị giá lớn. Nó đi từ một trò chơi của cộng đồng địa phương thành môn thể thao chuyên nghiệp, rồi tiếp tục phát triển thành một phần của văn hóa kinh doanh, du lịch, thời trang và phong cách sống.

Có lẽ chính sự kết hợp giữa truyền thống và khả năng thay đổi đã giúp golf tồn tại lâu đến vậy. Một vòng golf hôm nay có thể được hỗ trợ bởi GPS, launch monitor, dữ liệu swing và những cây gậy công nghệ cao, nhưng khi người chơi bước lên tee box, họ vẫn phải đối diện với cùng một thử thách căn bản mà những golfer Scotland nhiều thế kỷ trước từng đối diện: địa hình, khoảng cách, thời tiết, cú đánh và chính khả năng kiểm soát bản thân.

Và đó cũng là lý do lịch sử golf đáng để tìm hiểu. Muốn hiểu vì sao một môn thể thao lại có sức sống đặc biệt trong đời sống hiện đại, đôi khi cần quay trở lại nơi tất cả bắt đầu, những bãi cỏ ven biển Scotland, nơi con người dùng một cây gậy để đánh một quả bóng về phía một cái hố nhỏ giữa thiên nhiên.

menback.com

Nếu bạn là người mới bước vào bộ môn này, đây là những kiến thức, thuật ngữ và luật golf cơ bản người mới cần biết.