Sống đàng hoàng giữa tình yêu và sự sợ hãi

Cuộc sống đẹp nhất không nằm ở chỗ an toàn tuyệt đối, cũng chẳng nằm ở đỉnh cao của những cảm xúc rực rỡ. Nó nằm ở khoảng giữa tình yêu và nỗi sợ hãi. Hai cảm xúc ấy mang đến trải nghiệm sâu sắc nhất về giá trị, khi can đảm không bỏ chạy và đam mê vẫn dâng hiến những điều tốt đẹp.

Người xưa gọi đó là tận lực tri thiên mệnh. Một trạng thái bừng nắng, mặt trời chân lý chiếu thẳng vào tim, giữa khu vườn tâm hồn đang nở hoa.

Trong đời sống xã hội, hầu hết lựa chọn hướng đi và hành động đều bị cảm xúc chi phối mạnh mẽ. Những lựa chọn ấy quyết định số phận mỗi người: thành công hay thất bại, hạnh phúc hay đau khổ. Trong số vô vàn cảm xúc, hai thứ có sức tác động lớn nhất, mang tính quyết định nhất chính là tình yêu và sợ hãi.

Có thể tự hỏi vì sao loài người có khả năng suy nghĩ lý tính mà vẫn để cảm xúc lấn át tư duy và hành động đến vậy. Thực ra, nó có ba cơ chế khá rõ ràng.

Thứ nhất, trong khoảng ba mươi vạn năm lịch sử, loài người đã sống gần hai mươi chín vạn năm trong môi trường hoang dã, với vô số hiểm nguy rình rập. Hầu hết tình huống nguy hiểm không cho phép thời gian suy nghĩ. Trực giác và cảm nhận tức thời được rèn luyện trước để sinh tồn.

Thứ hai, bộ não tiêu tốn năng lượng rất lớn, nên trong điều kiện thiếu thốn, thói quen và kinh nghiệm đám đông thường được ưu tiên hơn tư duy sâu. Và thứ ba là thói quen lười biếng suy nghĩ còn sót lại từ thời nguyên thủy: phần lớn thời gian chỉ quây quanh bếp lửa, nói chuyện phiếm, nghỉ ngơi.

Nỗi sợ, bản chất là áp lực hay nguy cơ bị mất đi những thứ quý giá, căn cốt, những thứ liên quan trực tiếp đến sự sinh tồn trong cảm nhận của mỗi người. Nỗi sợ giá trị cá nhân hay quyền lợi cốt lõi bị đe dọa thường nảy sinh từ kinh nghiệm thất bại, từ nỗi đau quá khứ. Nó khiến con người lo lắng, căng thẳng, thúc đẩy những quyết định và phản ứng khác thường, đôi khi leo thang hành động của các bên.

Nỗi sợ là động lực mạnh mẽ thúc đẩy suy nghĩ và hành động trong quan hệ cá nhân, gia đình hay tổ chức. Phần lớn hành động xuất phát từ sợ hãi mang tính cực đoan, dứt khoát để bảo vệ lợi ích cốt lõi. Chúng có thể làm đổ vỡ các mối quan hệ, phá vỡ mặt bằng hiện trạng, rồi từ đó thúc đẩy sự hình thành những trạng thái và cơ cấu mới.

Phải chăng chính nỗi sợ và những nội suy sai lầm đã góp phần tạo nên lịch sử loài người? Vừa đau đớn, vừa ân hận, vừa cảm hứng, vừa thống khoái với sự mất mát. Đồng thời, nỗi sợ cũng là không gian ký sinh của tin giả, thuyết âm mưu, tự ti, lười biếng, ngu dốt, trì độn, và cả sự độc ác khi mất kiểm soát.

Rất nhiều quyết định cực đoan trong lịch sử hay trong các mối quan hệ xã hội đều xuất phát từ sợ hãi, hoặc từ điều kiện thiếu thông tin khách quan.

Tham khảo thêm bài viết Giá trị là gốc rễ của mọi mối quan hệ.

Ở chiều ngược lại, tình yêu luôn đem đến cảm xúc tích cực, sự bình an, sự trao đi tự nguyện và thanh thản. Nó mang lại niềm tin, sự chữa lành và hạnh phúc.

Tình yêu là trạng thái gặp gỡ thăng hoa cảm xúc của các bên, gắn với những giá trị tinh thần, với màu sắc rực rỡ và dáng vẻ huy hoàng. Nhưng nó cũng mong manh, dễ tan vỡ. Chính tình yêu tạo ra động lực chia sẻ, dâng hiến và dấn thân cho những giá trị hay mục đích cao đẹp.

Cuộc sống đẹp nhất chính là đi giữa hai cảm xúc ấy. Khi can đảm không bỏ chạy trước nỗi sợ, và đam mê vẫn dâng hiến những điều tốt đẹp, chúng đồng hành cùng nhau.

Có người nói: con tàu an toàn nhất là nằm trong bến, nhưng người ta không đóng tàu để giữ nó ở đó. Nếu không có một chút sợ hãi, mục tiêu sẽ chưa đủ lớn, chưa đủ giá trị. Nếu chỉ nghĩ đến an toàn, loài người đã nhịn đói hết với nhau trong hang đá từ lâu.

Đó cũng là điều người Do Thái thường khích lệ con cái: sống là đi giữa đam mê và nỗi sợ hãi. Dám đương đầu với nỗi sợ, vươn lên bằng tình yêu và sự đích thực, vượt qua nỗi sợ hãi cố hữu. Sự cân bằng ấy không dễ đạt được nếu thiếu niềm tin, tri thức, khả năng học hỏi và các cơ chế trao đổi thông tin cởi mở.

Nghịch lý là khi xã hội càng phát triển, tính cá biệt càng cao, khả năng hiểu nhau càng bị thu hẹp, nguy cơ nội suy trong sợ hãi càng lớn giữa các mối quan hệ. Số phận mỗi người dễ rơi như quả bóng, lúc bật sang ô này, lúc sang ô kia. Khi thì thăng hoa, khi thì đau khổ.

Nguy cơ càng cao khi thiếu kỹ năng giao tiếp thấu hiểu, sự đồng cảm và trao đổi. Khi đó tính dễ tổn thương tăng lên, nguy cơ đổ vỡ cũng lớn hơn.

Vì vậy, chìa khóa để giữ các quan hệ trong thế kỷ này chính là vốn tri thức được xây dựng qua quá trình trải nghiệm, tương tác, học hỏi và trưởng thành cùng nhau. Trong môi trường giao tiếp cởi mở, thấu hiểu, tôn trọng và tin cậy.

Con người trong kỷ nguyên mới cần cơ hội trưởng thành trên cả bốn phương diện: cảm xúc, thể chất, trí tuệ và tinh thần, thông qua các mối quan hệ. Trong đó mỗi người tự tìm thấy số phận của chính mình trong không gian của tình yêu và nỗi sợ hãi. Tận lực, tận tâm để tìm thấy giá trị và ý nghĩa cuộc sống của chính mình.

menback.com

Đọc thêm về một điều chân thật, đó là càng trưởng thành, lòng người càng nhiều sóng.