Yohji Yamamoto: Khi một huyền thoại vẫn chọn bắt đầu lại

Mục lục

Khi một huyền thoại không muốn nhìn lại

Trong thế giới thời trang, nơi những tên tuổi lớn thường được nhắc đến bằng di sản, những bộ sưu tập kinh điển và vị trí trong lịch sử, Yohji Yamamoto lại có một cách nhìn khác. Nhà thiết kế người Nhật không muốn dành quá nhiều thời gian để nhìn lại những gì mình đã làm. Điều khiến ông tiếp tục bước vào xưởng sáng tạo mỗi ngày không phải là thành tựu của ngày hôm qua, mà là những điều ông vẫn chưa thể thực hiện trong ngày mai.

Tháng 10/2026, khi bước sang tuổi 83, Yamamoto vẫn duy trì nhịp độ sáng tạo đáng nể. Sau gần năm thập kỷ hoạt động trên những sàn diễn quốc tế, ông tiếp tục đặt ra những câu hỏi mới cho chính mình, thay vì lặp lại những công thức từng giúp tên tuổi trở nên bất tử. Trong một ngành công nghiệp luôn khao khát những xu hướng mới nhưng cũng nhanh chóng tiêu thụ và đào thải người tạo ra chúng, sự bền bỉ ấy là điều đặc biệt.

Yamamoto không thiếu lý do để tự hài lòng. Những thiết kế đen, phom dáng bất đối xứng, cấu trúc rộng và chất liệu rủ mềm của ông đã góp phần thay đổi quan niệm về cái đẹp trong thời trang đương đại. Nhưng chính khi đã đạt đến vị thế mà nhiều nhà thiết kế phải dành cả đời theo đuổi, ông vẫn nhìn công việc của mình như một hành trình đang dang dở.

Đó cũng là ý nghĩa sâu sắc nhất của tinh thần The Unfinished: chưa hoàn thiện không đồng nghĩa với chưa đủ tốt. Đôi khi, đó là trạng thái của một người vẫn còn đủ tò mò, đủ hoài nghi và đủ can đảm để không ngừng bắt đầu lại.

Yohji Yamamoto và triết lý bắt đầu từ con số không

Điều đáng kinh ngạc ở Yohji Yamamoto không chỉ là khả năng duy trì sức sáng tạo qua nhiều thập kỷ, mà còn là cách ông đối diện với chính những thành công của mình. Khi đã xây dựng được một ngôn ngữ thiết kế có tính nhận diện cao, việc tiếp tục khai thác những yếu tố quen thuộc có thể là con đường dễ dàng nhất. Nhưng với Yamamoto, nguy cơ lớn nhất của một nhà thiết kế không phải là thất bại, mà là tự lặp lại bản thân.

Về cơ bản, tôi bắt đầu mỗi bộ sưu tập từ con số không, cố gắng có một khởi đầu mới mẻ.
– Yohji Yamamoto

“Về cơ bản, tôi bắt đầu mỗi bộ sưu tập từ con số không, cố gắng có một khởi đầu mới mẻ”, ông chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với Hypebeast. Những dấu vết từ các bộ sưu tập trước đôi khi vẫn xuất hiện, nhưng theo Yamamoto, đó thường là kết quả tự nhiên của quá trình sáng tạo, bởi tất cả những gì ông đã trải qua đều đã trở thành một phần trong tư duy của mình.

Đây là một cách tiếp cận đáng suy ngẫm đối với bất kỳ ai theo đuổi công việc sáng tạo. Bắt đầu lại không có nghĩa là phủ nhận kinh nghiệm hay vứt bỏ những gì đã học được. Ngược lại, đó là khả năng sử dụng toàn bộ vốn hiểu biết của mình mà không để chúng trở thành chiếc khuôn giới hạn những ý tưởng mới.

Yamamoto không thể xóa bỏ gần 50 năm kinh nghiệm khỏi trí nhớ. Nhưng ông có thể lựa chọn không để kinh nghiệm ấy quyết định trước kết quả của một bộ sưu tập. Thay vì hỏi làm thế nào để tái hiện một thiết kế từng thành công, ông quay trở lại với những câu hỏi căn bản hơn: Con người đang sống như thế nào? Họ cần gì ở quần áo? Và liệu có một cách biểu đạt nào khác để trả lời những câu hỏi ấy?

Chính sự tò mò giúp ông duy trì khoảng cách với những khuôn mẫu do bản thân tạo ra. Một nhà thiết kế có thể dành cả sự nghiệp để hoàn thiện một phong cách. Nhưng với Yamamoto, phong cách chỉ thực sự có sức sống khi nó tiếp tục biến đổi.

Thời trang không bắt đầu từ quần áo, mà từ con người

Khi nói về nguồn cảm hứng, Yamamoto không đặt những xu hướng đang thịnh hành hay các cuộc tranh luận trong ngành thời trang lên hàng đầu. Ông nghĩ đến người sẽ mặc trang phục của mình, cuộc sống của họ, nơi họ sinh sống và cách họ đối diện với thế giới.

Cách tiếp cận ấy phần nào lý giải vì sao quần áo của ông thường mang lại cảm giác khác biệt so với những thiết kế được tạo ra chủ yếu để tôn vinh hình thể hoặc thu hút sự chú ý. Trang phục của Yamamoto có thể rộng, bất đối xứng, nhiều lớp và dường như không tuân theo những tỷ lệ quen thuộc. Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài ấy là một mối quan tâm sâu sắc đến cơ thể con người, sự tự do và cách mỗi cá nhân tồn tại trong xã hội.

Yamamoto cho biết những câu hỏi mình thường xuyên quay lại có thể bắt nguồn từ những điều rất bình thường của đời sống. Cùng một vấn đề, nhưng nếu được tiếp cận từ một góc nhìn khác, nó có thể dẫn đến một câu trả lời hoàn toàn mới.

Bộ sưu tập nam Xuân Hè 2027 là một ví dụ cho tinh thần đó. Những họa tiết đơn sắc loang như đá cẩm thạch xuất hiện trên các thiết kế may đo dáng dài và đồ dệt kim mềm mại. Cấu trúc vai và tay áo cũng được khai thác theo hướng phóng đại, tạo nên những hình khối kiến trúc nhưng vẫn giữ được chuyển động tự nhiên của cơ thể.

Nhìn vào các thiết kế này, có thể nhận ra rằng Yamamoto không nhất thiết tìm kiếm sự mới lạ bằng cách bổ sung những yếu tố chưa từng xuất hiện trong lịch sử thời trang. Ông có thể bắt đầu từ một chiếc áo khoác, một đường cắt hoặc một cấu trúc quen thuộc, sau đó thay đổi cách chúng tương tác với cơ thể và không gian.

Đó là khác biệt giữa việc tạo ra một sản phẩm mới và thực sự tìm kiếm một cách biểu đạt mới. Sản phẩm có thể thay đổi theo mùa, nhưng câu hỏi đứng sau nó cần đủ sâu sắc để tiếp tục tạo ra những câu trả lời khác nhau.

Không có quy tắc nào nên trở thành giới hạn

Yohji Yamamoto được biết đến với những thiết kế thường xuyên thách thức các quy chuẩn về tỷ lệ, tính đối xứng và vẻ đẹp hình thể. Tuy nhiên, việc phá vỡ quy tắc không phải là mục tiêu tự thân trong sáng tạo của ông.

Tôi cho rằng mình không có quy tắc.
– Yohji Yamamoto

“Tôi cho rằng mình không có quy tắc”, nhà thiết kế chia sẻ, đồng thời thừa nhận rằng ông hiểu kiến trúc của hình khối nhưng một hệ thống quy tắc có sẵn có thể giới hạn khả năng sáng tạo.

Điều này không có nghĩa Yamamoto thiếu hiểu biết về kỹ thuật cắt may hay cấu trúc trang phục. Ngược lại, khả năng kiểm soát phom dáng, chất liệu và chuyển động là nền tảng để ông có thể đi xa hơn những quy chuẩn thông thường. Muốn phá vỡ một cấu trúc một cách có chủ đích, người thiết kế trước hết phải hiểu vì sao cấu trúc ấy tồn tại.

Năm 1981, khi xuất hiện tại Paris với những thiết kế tối màu, dáng rộng và bất đối xứng, Yamamoto cùng Rei Kawakubo của Comme des Garçons đã góp phần tạo ra một chuyển biến quan trọng trong cách thế giới thời trang nhìn nhận cái đẹp. Thay vì nhấn mạnh những đường nét cơ thể theo lý tưởng thẩm mỹ phương Tây phổ biến lúc bấy giờ, trang phục của Yamamoto mở ra một lựa chọn khác: mặc để thể hiện bản thân, không nhất thiết để đáp ứng kỳ vọng của người khác.

Tư tưởng này vẫn có ý nghĩa trong bối cảnh hiện nay, khi thời trang ngày càng chịu ảnh hưởng của mạng xã hội, thuật toán và những chu kỳ xu hướng ngắn. Một món đồ có thể nhanh chóng trở nên phổ biến vì xuất hiện đúng thời điểm, nhưng điều đó không đồng nghĩa nó sẽ giúp người mặc xây dựng phong cách cá nhân lâu dài.

Với Yamamoto, quần áo không cần phải hoàn hảo theo một tiêu chuẩn có sẵn. Chúng cần tạo ra không gian để con người thể hiện những trạng thái phức tạp của mình, từ mạnh mẽ đến mong manh, từ tự tin đến hoài nghi. Vẻ đẹp không nhất thiết nằm trong sự cân đối tuyệt đối, mà có thể xuất hiện chính từ những bất thường khiến người ta phải nhìn lại.

Đó cũng là lý do màu đen trong thế giới của ông không đơn thuần là một lựa chọn an toàn hay biểu tượng của sự tối giản. Nó trở thành một phương tiện biểu đạt, cho phép hình khối, chất liệu và chuyển động tự lên tiếng mà không bị những màu sắc nổi bật chi phối.

Khi âm nhạc và thời trang cùng nói một ngôn ngữ

Ngoài thời trang, âm nhạc là một phần quan trọng trong đời sống sáng tạo của Yamamoto. Ông yêu thích Bob Dylan, Leonard Cohen và Miles Davis, sở hữu nhiều cây đàn guitar tại Tokyo và Paris, đồng thời sử dụng cây đàn Gibson yêu thích để thu âm nhạc nền cho những buổi trình diễn gần đây.

Với Yamamoto, âm nhạc và quần áo không phải hai lĩnh vực tách biệt. Chúng có thể cùng diễn đạt một cảm xúc, giống như những đợt sóng lan truyền qua toàn bộ bộ sưu tập.

Trong buổi trình diễn bộ sưu tập nam Xuân Hè 2027, ông sử dụng bản cover ca khúc You Can Close Your Eyes của James Taylor, phát hành năm 1971. Bài hát vang lên khi Rui Harui, nhà thiết kế trang sức gắn bó lâu năm với Yamamoto, xuất hiện ở cuối sàn diễn trong chiếc váy đen dài và chiếc mặt nạ che mắt.

Sự lựa chọn này tạo nên một khoảnh khắc giàu cảm xúc. Thay vì chỉ dùng âm nhạc để duy trì nhịp điệu cho người mẫu, Yamamoto biến nó thành một phần của câu chuyện mà bộ sưu tập muốn kể. Những chuyển động trên sàn diễn, các lớp vải tối màu và giai điệu trầm lắng cùng tạo nên một trải nghiệm vượt ra ngoài việc trình diễn quần áo.

Bên cạnh âm nhạc, những bản phác thảo cũng giữ vai trò thiết yếu trong quá trình làm việc của ông. Yamamoto thường xuyên vẽ để phát triển và kiểm tra các ý tưởng trước khi chuyển chúng thành chất liệu thực tế. Đôi khi, những nét vẽ còn xuất hiện trực tiếp trên trang phục, như một phần dấu vết của quá trình sáng tạo.

Cuốn sách Yohji Yamamoto Drawings, do Thames & Hudson dự kiến xuất bản vào tháng 11/2026, tập hợp các bản vẽ của nhà thiết kế. Yamamoto xem việc phác thảo là cách diễn đạt thuận tiện hơn ngôn từ, bởi hình ảnh giúp ông hình dung và phát triển ý tưởng trước khi chúng trở thành vải vóc.

Từ âm nhạc đến những nét bút, điểm chung trong phương pháp làm việc của Yamamoto là không giới hạn sáng tạo vào một công cụ hay một lĩnh vực. Đôi khi, để tìm ra điều mới trong công việc quen thuộc, người ta cần thay đổi cách tiếp cận thay vì chỉ cố gắng làm việc nhiều hơn theo phương pháp cũ.

Cái giá của sáng tạo trong một ngành công nghiệp đầy áp lực

Dù đã đạt đến vị thế đáng mơ ước, Yamamoto không nhìn ngành thời trang bằng sự lạc quan tuyệt đối. Ông bày tỏ lo ngại về thế hệ nhà thiết kế trẻ, những người phải tìm cách sáng tạo trong một thế giới đầy xung đột, bất ổn và áp lực kinh tế ngày càng lớn.

Theo ông, ngành công nghiệp thời trang đang tạo ra những sức ép có thể làm tổn hại khả năng sáng tạo. Khi các nhà thiết kế phải liên tục đáp ứng yêu cầu thương mại, tốc độ sản xuất và kỳ vọng thị trường, không gian dành cho thử nghiệm có nguy cơ bị thu hẹp.

Đây là một nghịch lý của thời trang đương đại. Ngành công nghiệp cần những ý tưởng mới để duy trì sức hấp dẫn, nhưng chính áp lực phải liên tục tạo ra cái mới có thể khiến các nhà thiết kế phụ thuộc vào những công thức đã được kiểm chứng. Sự khác biệt trở thành một yêu cầu thương mại, trong khi sáng tạo thực sự lại cần thời gian, khả năng chấp nhận thất bại và sự tự do để đi vào những vùng chưa có câu trả lời.

Yamamoto không đưa ra một công thức thành công phức tạp cho những người đi sau. Lời khuyên của ông giản dị hơn nhiều: làm việc chăm chỉ. Với ông, sáng tạo đòi hỏi một sự hy sinh nhất định, và người muốn tạo ra điều gì đó có giá trị phải sẵn sàng làm việc, tiếp tục làm việc và không ngừng làm việc.

Tuy nhiên, nếu đặt lời khuyên ấy trong toàn bộ tư tưởng của Yamamoto, có thể thấy chăm chỉ không đơn giản là tăng số giờ lao động. Đó còn là khả năng duy trì sự tập trung qua những giai đoạn khó khăn, tiếp tục đặt câu hỏi khi câu trả lời chưa xuất hiện và chấp nhận rằng một ý tưởng tốt có thể cần nhiều lần thử nghiệm mới thành hình.

Bản thân Yamamoto cũng từng trải qua những thất bại lớn. Năm 2009, doanh nghiệp của ông phải tiến hành tái cơ cấu dưới sự giám sát của tòa án, một giai đoạn có nguy cơ khiến công việc kinh doanh mà ông xây dựng bị tổn hại nghiêm trọng. Trải nghiệm ấy cho thấy tài năng sáng tạo không khiến một người miễn nhiễm trước những rủi ro của thị trường.

Điều đáng chú ý là sau những thăng trầm ấy, Yamamoto vẫn tiếp tục làm việc theo cách của mình. Ông không phủ nhận những khó khăn của ngành, cũng không cho rằng thành công trong quá khứ có thể bảo đảm cho tương lai. Thay vào đó, ông quay trở lại với thứ mình có thể kiểm soát: chất lượng công việc và nỗ lực tìm kiếm những ý tưởng chưa từng được thể hiện theo cách tương tự.

Khi thành công không thể lấp đầy khoảng trống

Sau nhiều thập kỷ hoạt động, Yamamoto đã trở thành một trong những nhân vật có ảnh hưởng sâu rộng đối với thời trang đương đại. Những thiết kế của ông được yêu thích bởi nhiều nhóm người khác nhau, từ các vận động viên NFL, nghệ sĩ hip-hop thuộc thế hệ Z đến những đạo diễn như Wim Wenders và Takeshi Kitano. Sự hiện diện của quần áo Yohji Yamamoto trong những cộng đồng rất khác biệt cho thấy sức hấp dẫn của thương hiệu không bị giới hạn bởi tuổi tác hay một nhóm khách hàng duy nhất.

Tuy vậy, vị thế ấy cũng đi kèm một cảm giác cô độc. Yamamoto nhắc đến những người bạn và đối thủ mà ông ngưỡng mộ, bao gồm Azzedine Alaïa, Giorgio Armani và Alexander McQueen, những nhà thiết kế mà ông từng có thể đối thoại về sáng tạo thông qua công việc của họ.

Khi những con người ấy không còn, Yamamoto cho biết ông cảm thấy thiếu vắng họ. Ông vẫn duy trì cuộc đối thoại sáng tạo với những người đã khuất bằng cách tìm hiểu, trân trọng và bày tỏ sự kính trọng đối với tác phẩm của họ trong các bộ sưu tập của mình.

Đây là một khía cạnh ít được nhắc đến khi nói về thành công. Người ta thường hình dung rằng khi đạt đến một vị trí đủ cao, mọi thứ sẽ trở nên dễ dàng hơn. Nhưng thành tựu không thể thay thế những mối quan hệ có ý nghĩa, cũng không thể xóa bỏ cảm giác mất mát khi những người từng cùng mình chia sẻ một thế giới sáng tạo không còn hiện diện.

Có lẽ vì thế mà Yamamoto không xem di sản là đích đến. Di sản có thể bảo đảm rằng công việc của một người sẽ tiếp tục được nhắc đến, nhưng không thể thay thế nhu cầu được đối thoại, được thử thách và được gặp những người đủ sức khiến mình suy nghĩ theo một cách khác.

“Suốt bao năm qua, tôi vẫn là chính mình, nên có lẽ tất cả những gì tôi từng làm đều đã nằm sẵn trong tâm trí.”
– Yohji Yamamoto

Ở tuổi 83, ông vẫn cảm thấy áp lực trước mỗi bộ sưu tập. Thậm chí, áp lực ấy còn mạnh hơn theo thời gian, bởi ông ngày càng ý thức rõ về thử thách phải tìm ra những ý tưởng mới. Sự kiên nhẫn của ông cũng tồn tại song song với tính sốt ruột: một mặt muốn hiểu và chấp nhận hoàn cảnh, mặt khác lại muốn mọi thứ diễn ra ngay lập tức.

Đó không phải hình ảnh của một huyền thoại đã tìm thấy sự bình yên tuyệt đối. Đó là hình ảnh của một người vẫn đang sống trong những mâu thuẫn của chính mình, vẫn muốn tiến về phía trước và vẫn cảm thấy công việc chưa bao giờ thực sự hoàn tất.

Bài học từ một người không ngừng bắt đầu lại

Có một chi tiết giản dị khiến hình ảnh Yohji Yamamoto trở nên gần gũi hơn. Ông yêu thích khoảng thời gian đầu buổi sáng, khi đưa những chú chó của mình đi dạo trước khi bắt đầu công việc. Đó là lúc ông có thể ở một mình, suy nghĩ về những điều đang chờ đợi phía trước.

Sau tất cả những bộ sưu tập, sàn diễn và cuộc tranh luận về di sản, nhịp sống của Yamamoto vẫn quay về những điều bình thường. Một buổi sáng yên tĩnh, một cây đàn guitar, một bản phác thảo và một câu hỏi chưa có lời giải. Có lẽ chính những khoảng không nhỏ bé ấy giúp ông tiếp tục duy trì sự tò mò trong một sự nghiệp kéo dài gần nửa thế kỷ.

Đối với những người trưởng thành, câu chuyện của Yamamoto mang lại một góc nhìn đáng suy ngẫm về thành công. Kinh nghiệm là tài sản quý giá, nhưng nó cũng có thể trở thành giới hạn nếu khiến chúng ta tin rằng mình đã hiểu đủ. Những thành tựu đã đạt được xứng đáng được trân trọng, nhưng không nhất thiết phải trở thành khuôn mẫu cho mọi quyết định trong tương lai.

Một người có thể đã thành công trong sự nghiệp, xây dựng được vị thế vững chắc và được người khác công nhận. Nhưng điều đó không có nghĩa hành trình phát triển bản thân đã kết thúc. Khả năng bắt đầu lại, đặt câu hỏi mới và chấp nhận mình vẫn còn nhiều điều chưa biết có thể quan trọng không kém những gì đã đạt được.

Yohji Yamamoto từng nói rằng quần áo là tập hợp những câu hỏi mà con người đặt ra về chính sự tồn tại của mình. Và ông vẫn đang tìm kiếm câu trả lời. Có lẽ đó cũng là điều khiến ông tiếp tục hấp dẫn sau nhiều thập kỷ: không phải vì ông đã tìm thấy một công thức hoàn hảo cho thời trang, mà bởi ông chưa bao giờ thực sự tin rằng công thức ấy tồn tại.

Với Yohji Yamamoto, sáng tạo không phải hành trình đi đến sự hoàn hảo. Đó là hành trình đủ dài để hiểu rằng luôn có một điều gì đó đáng để khám phá tiếp.

menback.com

Tiếp tục tìm hiểu về nhà thiết kế Haider Ackermann – Bóng ma của làng thời trang đương đại. Và đây là 10 nam nhà thiết kế thời trang nổi tiếng nhất thế giới.